Οικολογία

    Τα απορρίμματα στην Κεφαλονιά: ένα σύστημα υπό εποχική πίεση

    Η εποχική αύξηση των απορριμμάτων, η χαμηλή ανακύκλωση και το κόστος διαχείρισης στην Κεφαλονιά: πού καταλήγουν τα σκουπίδια και ποια ερωτήματα παραμένουν ανοιχτά.

    Από Η Ομάδα του Kefalonian Globe
    •
    7 λεπτά ανάγνωσης
    ΚεφαλονιάαπορρίμματαανακύκλωσηΦοΔΣΑΡΑΑΕΥεποχικότητα
    Κάδοι απορριμμάτων και ανακύκλωσης σε κεφαλονίτικο τοπίο — εικόνα δημιουργημένη με τεχνητή νοημοσύνη

    Στα Ιόνια Νησιά, λιγότερο από το ένα πέμπτο των αστικών απορριμμάτων ανακυκλώνεται. Σχεδόν τα τρία τέταρτα καταλήγουν σε ταφή. Τα στοιχεία προέρχονται από την έκθεση που δημοσίευσε τον Μάιο του 2026 η Ρυθμιστική Αρχή Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων (ΡΑΑΕΥ) για τον Φορέα Διαχείρισης Στερεών Αποβλήτων Ιονίων Νήσων, ο οποίος έχει την έδρα του στο Αργοστόλι.

    Η Κεφαλονιά διαθέτει ήδη μονάδα επεξεργασίας και χώρο υγειονομικής ταφής σε λειτουργία, κάτι που δεν ισχύει για όλα τα νησιά της περιφέρειας. Παρ' όλα αυτά, το σύστημα δέχεται κάθε χρόνο μια πίεση που επανέρχεται κάθε χρόνο: τον όγκο απορριμμάτων των καλοκαιρινών μηνών. Το άρθρο εξετάζει πού καταλήγουν τα σκουπίδια του νησιού, πόσο απέχει η ανακύκλωση από τους στόχους και ποιος πληρώνει το κόστος.

    Πού καταλήγουν τα σκουπίδια του νησιού

    Τα σύμμεικτα απορρίμματα της Κεφαλονιάς οδηγούνται σε δύο εγκαταστάσεις: τη Μονάδα Επεξεργασίας Απορριμμάτων (ΜΕΑ) και τον Χώρο Υγειονομικής Ταφής Υπολειμμάτων (ΧΥΤΥ). Και οι δύο λειτουργούν υπό την ευθύνη του Φορέα Διαχείρισης Στερεών Αποβλήτων (ΦοΔΣΑ) Ιονίων Νήσων. Η ΡΑΑΕΥ χαρακτηρίζει τη μονάδα του νησιού «μονάδα μεταβατικής διαχείρισης». Δηλαδή δεν πρόκειται για την τελική λύση που προβλέπει ο περιφερειακός σχεδιασμός.

    Η μετάβαση έχει ξεκινήσει, αλλά δεν έχει ολοκληρωθεί. Τον Απρίλιο του 2026 ο περιφερειάρχης, ως πρόεδρος του ΦοΔΣΑ, υπέγραψε συμπληρωματική σύμβαση για τη μετατροπή της μονάδας σε Μονάδα Ανάκτησης και Ανακύκλωσης (ΜΑΑ), με χρηματοδότηση από το ΕΣΠΑ 2021-2027. Σύμφωνα με την Περιφέρεια, ο προϋπολογισμός του έργου της Κεφαλονιάς αυξήθηκε έτσι από 9,73 σε 13,98 εκατ. ευρώ. Το καλοκαίρι προκηρύχθηκε επιπλέον διαγωνισμός για έργα προσαρμογής της μονάδας, εκτιμώμενης αξίας 6,19 εκατ. ευρώ με ΦΠΑ και διάρκειας 12 μηνών από την υπογραφή της σύμβασης.

    Σε επίπεδο περιφέρειας, το Περιφερειακό Σχέδιο Διαχείρισης Αποβλήτων προβλέπει τέσσερις ολοκληρωμένες μονάδες, σε Κέρκυρα, Κεφαλονιά, Ζάκυνθο και Λευκάδα. Σήμερα λειτουργούν δύο, στη Ζάκυνθο και την Κεφαλονιά. Οι μονάδες της Κέρκυρας και της Λευκάδας είναι υπό κατασκευή, και τα απορρίμματά τους μεταφέρονται σε εγκαταστάσεις εκτός περιφέρειας.

    Η εικόνα του νησιού είναι επομένως καλύτερη από εκείνη των γειτόνων του, αλλά όχι ολοκληρωμένη. Επιπλέον, η ΡΑΑΕΥ σημειώνει ότι ο φορέας δεν έχει ακόμη υπολογίσει τον υπολειπόμενο χρόνο ζωής των χώρων ταφής. Πόσα χρόνια μπορεί ακόμη να δέχεται απορρίμματα ο ΧΥΤΥ της Κεφαλονιάς; Η ΡΑΑΕΥ δεν καταγράφει απάντηση.

    Ο χώρος έχει και ιστορικό ατυχημάτων. Τον Σεπτέμβριο του 2020, πυρκαγιά εξαπλώθηκε σε ολόκληρο το δεύτερο κύτταρο απόθεσης, συνολικής επιφάνειας περίπου 36 στρεμμάτων. Η Περιφέρεια ζήτησε μετρήσεις ρύπανσης από το ΕΚΕΦΕ «Δημόκριτος». Νέα πυρκαγιά σημειώθηκε τον επόμενο χρόνο.

    Ανακύκλωση: η απόσταση από τους στόχους

    Η ανακύκλωση στα Ιόνια Νησιά βρίσκεται μακριά από τους στόχους της. Η ΡΑΑΕΥ δημοσιεύει στοιχεία για ολόκληρη την περιφέρεια και όχι χωριστά ανά νησί. Δείχνουν όμως το πλαίσιο μέσα στο οποίο κινείται και η Κεφαλονιά.

    Δείκτης (Ιόνια Νησιά, 2025)Τιμή
    Παραγόμενα αστικά απόβλητα174.843 τόνοι
    Ποσοστό ανακύκλωσης18,1%
    Στόχος ανακύκλωσης για το 203061,4%
    Ποσοστό ταφής73,8%
    Χωριστή συλλογή βιοαποβλήτων0,89%

    Το ποσοστό ανακύκλωσης αντιστοιχεί σε λιγότερο από το ένα τρίτο του στόχου. Ο φορέας υπολογίζει ότι έχει επιτευχθεί το 28,3% του στόχου ανακύκλωσης. Για τη μείωση της ταφής, το αντίστοιχο ποσοστό είναι μόλις 13,5%.

    Το πιο χαρακτηριστικό στοιχείο είναι τα βιοαπόβλητα. Τα υπολείμματα τροφών και τα φυτικά υλικά αποτελούν μεγάλο μέρος των οικιακών απορριμμάτων, αλλά λιγότερο από το 1% συλλέγεται χωριστά. Η ΡΑΑΕΥ σημειώνει ότι η αρμοδιότητα για τη χωριστή συλλογή ανήκει στους δήμους, όχι στον περιφερειακό φορέα. Με άλλα λόγια, η μονάδα επεξεργασίας μπορεί να είναι σύγχρονη, αλλά αν τα υλικά φτάνουν σε αυτήν ανάμεικτα, η ανάκτηση παραμένει περιορισμένη.

    Αυτό σημαίνει ότι οι δήμοι του νησιού αποφασίζουν σε μεγάλο βαθμό την πορεία της ανακύκλωσης, όχι μόνο ο περιφερειακός φορέας. Η ύπαρξη καφέ κάδων, η συχνότητα συλλογής και η ενημέρωση κατοίκων και επιχειρήσεων είναι επιλογές δημοτικής πολιτικής.

    Η εποχικότητα: ένα σύστημα για δύο νησιά

    Η Κεφαλονιά του Ιανουαρίου και η Κεφαλονιά του Αυγούστου παράγουν πολύ διαφορετικές ποσότητες απορριμμάτων. Σύμφωνα με όσα δημοσιεύθηκαν για την 18η Πανελλήνια Σύνοδο των ΦοΔΣΑ, το καλοκαίρι του 2026, τους θερινούς μήνες ο πληθυσμός των Ιονίων και ο όγκος των απορριμμάτων τριπλασιάζεται ή και τετραπλασιάζεται σε σχέση με τον χειμώνα.

    Η ΡΑΑΕΥ αποτυπώνει την ίδια πίεση με διαφορετικό τρόπο. Αν τα απόβλητα της περιφέρειας μοιραστούν μόνο στους 204.532 μόνιμους κατοίκους της απογραφής, αντιστοιχούν 855 κιλά ανά κάτοικο τον χρόνο. Αν συνυπολογιστούν οι επισκέπτες και οι εποχικοί κάτοικοι, ο «ισοδύναμος πληθυσμός» ανεβαίνει στους 271.447 και η παραγωγή πέφτει στα 644 κιλά ανά άτομο. Η διαφορά των περίπου 67.000 ισοδύναμων κατοίκων είναι το μέγεθος του τουρισμού, εκφρασμένο σε σκουπίδια.

    Η πίεση φαίνεται στους δρόμους. Τον Αύγουστο του 2026 ο Δήμος Αργοστολίου απηύθυνε έκκληση σε κατοίκους και επιχειρήσεις, με ιδιαίτερη αναφορά στους επαγγελματίες του τουρισμού. Ζήτησε να μην αφήνονται σακούλες και ογκώδη αντικείμενα έξω από τους κάδους και τα χαρτόνια να διπλώνονται πριν από την ανακύκλωση. Προειδοποίησε επίσης για πρόστιμα.

    Η πίεση φαίνεται και στις ακτές. Σε πρόσφατη καταγραφή στο πλαίσιο προγράμματος παρακολούθησης θαλάσσιων απορριμμάτων, βρέθηκαν 126 αντικείμενα ανά 100 μέτρα ακτογραμμής σε παραλία της Κεφαλονιάς. Το ευρωπαϊκό όριο για καλή περιβαλλοντική κατάσταση είναι 20. Το πλαστικό ξεπερνούσε το 90% των απορριμμάτων που συλλέχθηκαν.

    Το ζήτημα συνδέεται με την εποχικότητα της οικονομίας, που το Kefalonian Globe έχει ήδη εξετάσει. Τα απορριμματοφόρα, το προσωπικό και οι μονάδες επεξεργασίας πρέπει να επαρκούν για τον Αύγουστο. Τον υπόλοιπο χρόνο, η ίδια υποδομή λειτουργεί για πολύ μικρότερο πληθυσμό.

    Ποιος πληρώνει

    Η διαχείριση των απορριμμάτων χρηματοδοτείται κυρίως από τους δήμους, δηλαδή από τα δημοτικά τέλη των κατοίκων. Σύμφωνα με τη ΡΑΑΕΥ, ο ΦοΔΣΑ διαχειρίστηκε το 2025 περίπου 57.000 τόνους από Κεφαλονιά και Ζάκυνθο, με ετήσιο κόστος 4,22 εκατ. ευρώ. Αυτό αντιστοιχεί σε περίπου 74 ευρώ ανά τόνο. Το ποσό καλύπτει μόνο την επεξεργασία και την ταφή. Τη συλλογή και τη μεταφορά των ανακυκλώσιμων τις πληρώνουν χωριστά οι δήμοι.

    Στο κόστος αυτό προστίθεται το τέλος ταφής. Πρόκειται για εθνικό μηχανισμό που επιβαρύνει κάθε τόνο που θάβεται, ώστε να γίνεται ακριβότερη η ταφή σε σχέση με την ανακύκλωση. Σε μια περιφέρεια όπου θάβεται σχεδόν το 74% των απορριμμάτων, κάθε αύξηση του τέλους μεταφέρεται στους δημοτικούς προϋπολογισμούς. Αυτό ισχύει για όλο τον χρόνο, ακόμη και αν το μεγαλύτερο μέρος του όγκου δημιουργείται το καλοκαίρι.

    Υπάρχει και ένα κόστος που δεν φαίνεται σήμερα. Κάθε χώρος ταφής κάποια στιγμή γεμίζει και πρέπει να αποκατασταθεί, με κόστος που εκτείνεται σε δεκαετίες. Για τον ΧΥΤΥ της Κεφαλονιάς, ο φορέας έχει προβλέψει ειδικό αποθεματικό αποκατάστασης 25.000 ευρώ στους προϋπολογισμούς του 2025 και του 2026. Είναι αρκετό το ποσό αυτό για τη μελλοντική αποκατάσταση και μεταφροντίδα ενός ολόκληρου χώρου ταφής; Τα δημόσια έγγραφα δεν δίνουν σαφή απάντηση.

    Τέλος, ο φορέας λειτουργεί με περιορισμένο προσωπικό. Από τις 70 προβλεπόμενες θέσεις, το 2025 ήταν καλυμμένες οι 26. Πολλές βασικές θέσεις στηρίζονται σε συμβάσεις ορισμένου χρόνου ή παροχής υπηρεσιών. Η ΡΑΑΕΥ συστήνει προσλήψεις μόνιμου προσωπικού.

    Τα ερωτήματα που μένουν ανοιχτά

    Η αναβάθμιση της μονάδας είναι αναγκαία, αλλά δεν αρκεί από μόνη της. Μια μονάδα ανάκτησης αποδίδει όσο καλύτερα είναι διαχωρισμένα τα υλικά που δέχεται. Γι' αυτό τα κρίσιμα ερωτήματα αφορούν τόσο τον περιφερειακό φορέα όσο και τους δήμους του νησιού.

    Πρώτο, πότε θα επεκταθεί η χωριστή συλλογή βιοαποβλήτων; Με ποσοστό κάτω από 1% σε επίπεδο περιφέρειας, το περιθώριο βελτίωσης είναι μεγάλο. Τα εστιατόρια, τα ξενοδοχεία και οι λαϊκές αγορές παράγουν οργανικά απόβλητα σε συγκεντρωμένες ποσότητες, και άρα είναι το προφανές σημείο εκκίνησης.

    Δεύτερο, πώς θα συμμετέχει ο τουρισμός στο κόστος που προκαλεί; Σήμερα το βάρος μοιράζεται μέσω των δημοτικών τελών, τα οποία πληρώνουν και οι μόνιμοι κάτοικοι που ζουν στο νησί όλο τον χρόνο. Η πολιτική μπορεί να εξετάσει εάν οι επιχειρήσεις που δημιουργούν τον μεγαλύτερο όγκο τους καλοκαιρινούς μήνες θα πρέπει να επιβαρύνονται αναλογικά.

    Τρίτο, πόσο χρόνο ζωής έχει ο ΧΥΤΥ και τι θα γίνει όταν γεμίσει; Η ΡΑΑΕΥ ζητά από τον φορέα να το υπολογίσει. Η απάντηση θα δείξει πόσο πιεστικό είναι πραγματικά το χρονοδιάγραμμα της αναβάθμισης.

    Τέταρτο, θα ολοκληρωθεί το έργο στους 12 μήνες που προβλέπει ο διαγωνισμός; Τα έργα διαχείρισης απορριμμάτων στη χώρα συχνά καθυστερούν. Κάθε χρόνος καθυστέρησης σημαίνει έναν ακόμη χρόνο με υψηλά ποσοστά ταφής.

    Συμπέρασμα

    Η Κεφαλονιά δεν αντιμετωπίζει την κρίση απορριμμάτων που γνώρισαν άλλα νησιά, όπου τα σκουπίδια συσσωρεύονταν για μήνες χωρίς διέξοδο. Διαθέτει μονάδα επεξεργασίας, χώρο ταφής και έργο αναβάθμισης σε εξέλιξη. Αυτό είναι πλεονέκτημα που δεν πρέπει να υποτιμάται.

    Το πλεονέκτημα όμως έχει όρια. Η ανακύκλωση στην περιφέρεια μένει κάτω από το ένα πέμπτο, η χωριστή συλλογή οργανικών σχεδόν δεν υπάρχει και η ταφή παραμένει ο κύριος τρόπος διαχείρισης. Και η ίδια υποδομή πρέπει να εξυπηρετεί έναν πληθυσμό που πολλαπλασιάζεται κάθε καλοκαίρι.

    Η αλλαγή εξαρτάται και από το τι θα γίνεται πριν τα απορρίμματα φτάσουν στη μονάδα. Αυτό αφορά τον τρόπο συλλογής των δήμων, τη συμμετοχή των επιχειρήσεων και τις καθημερινές συνήθειες των κατοίκων. Ο σχεδιασμός υπάρχει και οι συμβάσεις για την αναβάθμιση έχουν υπογραφεί ή προκηρυχθεί. Το επόμενο διάστημα θα δείξει αν η εφαρμογή θα κινηθεί με τον ίδιο ρυθμό.

    Σχετικά Άρθρα

    Οικολογία

    Προβολή της πολυβραβευμένης ταινίας «Ocean with David Attenborough» στην Κεφαλονιά

    Η πολυβραβευμένη ταινία «Ocean with David Attenborough» προβάλλεται στον Θαλασσόμυλο Αργοστολίου στις 25 Σεπτεμβρίου, με ελεύθερη είσοδο.

    Διαβάστε Περισσότερα
    Οικολογία

    Ιθάκη: Δράσεις για τη θάλασσα και ειδική προβολή του ντοκιμαντέρ «Ocean with David Attenborough»

    Διήμερο δράσεων για τη θαλάσσια προστασία στην Ιθάκη, 27–28 Αυγούστου 2026, με ειδική προβολή του ντοκιμαντέρ «Ocean with David Attenborough» και εκπαιδευτική δράση snorkeling για παιδιά.

    Διαβάστε Περισσότερα
    Οικολογία

    Κεφαλονιά: Το Ξι, η κόκκινη άμμος και οι άργιλοι της Παλικής

    Το Ξι στη νότια Παλική ξεχωρίζει για την κόκκινη άμμο και τους αργιλικούς σχηματισμούς του. Γεώτοπος του Γεωπάρκου Κεφαλονιάς Ιθάκης, η παραλία αποτυπώνει τη γεωλογική ιστορία και την ποικιλία του νησιού.

    Διαβάστε Περισσότερα