Στην Κεφαλονιά η Αποκριά δεν είναι απλώς ένα ωραίο Σαββατοκύριακο με μουσική και στολές. Είναι μια ολόκληρη περίοδος που αλλάζει το κλίμα του νησιού, φέρνει την κοινωνία πιο κοντά και δίνει χώρο σε κάτι που εδώ το ξέρουμε καλά και το κάνουμε χωρίς να το πολυσκεφτόμαστε, το χιούμορ ως τρόπος ζωής. Όσο κι αν ακούγεται σαν κλισέ, στον τόπο μας το γέλιο δεν είναι διακοσμητικό. Είναι εργαλείο. Είναι άμυνα. Είναι σχόλιο. Είναι και μια μορφή συνεννόησης, γιατί σε ένα νησί που όλοι λίγο πολύ γνωριζόμαστε, η ευθεία σύγκρουση δεν είναι πάντα παραγωγική, ενώ η σάτιρα πολλές φορές κάνει τη δουλειά της χωρίς να σηκωθούν φωνές.
Αυτό ακριβώς είναι το στοιχείο που ξεχωρίζει τις Απόκριες της Κεφαλονιάς. Δεν μιλάμε μόνο για εκδηλώσεις, ούτε για ένα ημερολόγιο που γεμίζει. Το βλέπεις και στα προγράμματα των δήμων, τα οποία έχουν αρκετή πυκνότητα ώστε να καταλάβεις πόσο μεγάλη κινητοποίηση υπάρχει σε όλο το νησί, αλλά το ουσιαστικό δεν είναι να τα αναπαράγεις, ειδικά όταν οι πρώτες ημερομηνίες έχουν ήδη περάσει και δεν ενδιαφέρουν κανέναν πρακτικά. Αυτό που ενδιαφέρει είναι να κρατήσεις τη μεγάλη εικόνα. Το καρναβάλι στην Κεφαλονιά δεν είναι υπόθεση μίας πόλης, ούτε ενός συλλόγου, ούτε μίας ομάδας. Είναι ταυτόχρονα Αργοστόλι, Ληξούρι και Σάμη, είναι οι δημοτικές ενότητες, είναι οι πολιτιστικοί σύλλογοι, είναι οι γονείς που τρέχουν, οι παρέες που οργανώνονται, οι άνθρωποι που δεν θα το έλεγες ότι θα ντυθούν ποτέ και τελικά βρίσκονται κάπου με καπέλο, περούκα, μάσκα και μια σοβαρότητα που τους έχει εγκαταλείψει προσωρινά. Το σημαντικό, και αυτό πρέπει να ειπωθεί καθαρά, είναι ότι αυτή η περίοδος είναι για μικρούς και μεγάλους. Η Κεφαλονιά το κρατάει αυτό ζωντανό. Το καρναβάλι δεν είναι μόνο νυχτερινή έξοδος, είναι και παιδική χαρά στην πιο ωραία της εκδοχή, με δράσεις που έχουν στόχο τη συμμετοχή και όχι την επίδειξη, και αυτό φαίνεται και από τον τρόπο που οι τοπικές διοργανώσεις απευθύνονται σε οικογένειες, σχολεία, συλλόγους και γειτονιές.
Η κορύφωση, εκεί που όλο αυτό αποκτά παλμό και μαζικότητα, έρχεται όπως το ξέρουμε κάθε χρόνο, το τελευταίο Σαββατοκύριακο. Εκεί είναι που τα δρώμενα κλειδώνουν σε έναν ρυθμό που τον αναγνωρίζουν και οι ντόπιοι και όσοι έρχονται από έξω. Το Σάββατο το βράδυ η παρέλαση γίνεται το πρώτο μεγάλο κύμα, εκείνο που φέρνει την πόλη στον δρόμο και δίνει την αίσθηση ότι το καρναβάλι δεν είναι κάτι που βλέπεις, είναι κάτι που σε παίρνει μαζί του. Την Κυριακή το μεσημέρι έρχεται η μεγάλη παρέλαση, η κεντρική, αυτή που συγκεντρώνει την εικόνα, τα πληρώματα, τα άρματα, την προσμονή, τον κόσμο στις άκρες του δρόμου και το γνωστό κλίμα που δεν χρειάζεται πολλές περιγραφές. Το σημαντικό είναι ότι αυτό το μοτίβο της κορύφωσης το βλέπεις σε κάθε δήμο, με τον δικό του χαρακτήρα και τη δική του ένταση, γιατί το καρναβάλι στο νησί δεν είναι ένα ενιαίο προϊόν. Είναι τρεις διαφορετικές εκφράσεις του ίδιου πράγματος.
Και κάπου εδώ μπαίνει το Ληξούρι. Γιατί αν η Κεφαλονιά συνολικά έχει αποκριάτικη φλέβα, το Ληξούρι έχει αποκριάτικη ταυτότητα. Αυτό δεν είναι φιλοφρόνηση, είναι παρατήρηση. Το Ληξούρι έχει καταφέρει να γίνει σημείο αναφοράς για τα καρναβαλικά δρώμενα του νησιού, όχι επειδή φωνάζει ότι είναι το καλύτερο, αλλά επειδή λειτουργεί σαν να το θεωρεί αυτονόητο ότι θα είναι. Και αυτή η αυτοπεποίθηση, που σε άλλους τόπους θα έβγαινε ως πομπώδες ύφος, εδώ βγαίνει ως κοφτερή σάτιρα και ως συμμετοχή. Το Ληξούρι δεν περιμένει να έρθει κόσμος για να ξεκινήσει. Ξεκινάει και ο κόσμος ακολουθεί.
Δεν είναι τυχαίο ότι το ίδιο το πλαίσιο που παρουσιάζεται για το Ληξουριώτικο Καρναβάλι υπογραμμίζει πόσο μεγάλο είναι το σύνολο των δράσεων και πόσο ενεργά εμπλέκονται σύλλογοι και δήμος, σε βαθμό που ακόμη και ένα δημοσίευμα να προσπαθήσει να συγκεντρώσει την εικόνα, ξεχωρίζει πως παρουσιάζει μόνο τις δωρεάν εκδηλώσεις προς το κοινό και όχι ό,τι γίνεται στα καταστήματα. Αυτό από μόνο του είναι ένδειξη κλίμακας. Δεν περιγράφει απλώς ένα πρόγραμμα. Περιγράφει μια πόλη που για εβδομάδες δουλεύει καρναβαλικά, όχι επικοινωνιακά.
Το γιατί το Ληξούρι έχει τέτοια καρναβαλική φήμη δεν εξηγείται μόνο με τον αριθμό των εκδηλώσεων ή με το πόσο γεμίζουν οι δρόμοι. Εξηγείται με το περιεχόμενο. Στο Ληξούρι η Αποκριά δεν είναι στολή για να φαίνεσαι. Είναι ρόλος για να πεις κάτι. Είναι ο τρόπος που η πόλη σχολιάζει την επικαιρότητα, την καθημερινότητα, τις μικρές μας παραξενιές, τα μεγάλα μας λάθη, την υπερβολή που μας τρώει και την γκρίνια που μας περισσεύει. Η σάτιρα εδώ δεν είναι μια γενική διάθεση. Είναι σχεδόν τεχνική. Είναι το παιχνίδι με την ατάκα, το πείραγμα που ακουμπάει αλήθειες, η υπερβολή που σου επιτρέπει να γελάσεις ακόμη κι όταν κατά βάθος σε τρώει κάτι. Αυτός είναι και ο λόγος που το καρναβάλι του Ληξουρίου δεν το αγαπούν μόνο οι μασκαράδες. Το αγαπούν και αυτοί που στην αρχή λένε ότι θα πάνε μόνο για μια βόλτα και τελικά καταλήγουν μέσα στο πλήθος να χαμογελάνε σαν να τους επέστρεψε η διάθεση που είχαν ξεχάσει.
Είναι όμως λάθος να παρουσιάζεται το καρναβάλι της Κεφαλονιάς σαν υπόθεση ενός σημείου. Το Αργοστόλι έχει τον ρόλο της πρωτεύουσας και τον ρυθμό της πόλης που μπορεί να σηκώσει κεντρική εικόνα, να οργανώσει μεγάλες στιγμές και να κρατήσει την αποκριά σε αστικό πλαίσιο, με ευκολότερη πρόσβαση, μεγαλύτερη συγκέντρωση κόσμου και μια αίσθηση ότι εκεί καταλήγουν πολλά ρεύματα από όλο το νησί. Στη Σάμη, από την άλλη, το καρναβάλι παίρνει την μορφή που ταιριάζει σε έναν δήμο με διάσπαρτες κοινότητες και ενεργούς συλλόγους, με δράσεις που απλώνονται και γεωγραφικά και χρονικά και έχουν σαφή στόχο να βάλουν μέσα όσο το δυνατόν περισσότερους, κατοίκους και επισκέπτες. Αυτό φαίνεται και από τον τρόπο που παρουσιάζεται το Σαμικό Καρναβάλι, ως κοινή προσπάθεια πολιτιστικών συλλόγων με τη στήριξη του δήμου, με διάθεση συμμετοχής και με έμφαση στο ότι πρόκειται για καρναβάλι με δράσεις για όλους.
Και τώρα το κρίσιμο ερώτημα που πάντα επιστρέφει, ειδικά όταν μιλάμε δημοσιογραφικά. Πόσο γνωστή είναι η Κεφαλονιά για το καρναβάλι της, πόσο την αγαπούν οι ντόπιοι και τι γίνεται με τους επισκέπτες. Η απάντηση θέλει ισορροπία. Η Κεφαλονιά δεν είναι Πάτρα και δεν χρειάζεται να γίνει. Δεν χρειάζεται να μετράει την αξία της με το μέγεθος του πλήθους ή με τίτλους πρωτιάς. Αυτό που έχει η Κεφαλονιά, και ειδικά το Ληξούρι, είναι αναγνωρισιμότητα σε άλλο επίπεδο, εκεί που το καρναβάλι δεν είναι απλώς μεγάλο, είναι ιδιαίτερο. Όποιος έχει περάσει από Ληξούρι σε περίοδο Αποκριάς συνήθως δεν λέει απλώς ότι πέρασε καλά. Λέει ότι έζησε κάτι κεφαλονίτικο, κάτι με χιούμορ που δεν αντιγράφεται εύκολα, κάτι που δεν μοιάζει στημένο. Αυτό είναι που χτίζει φήμη, γιατί μεταφέρεται από στόμα σε στόμα, όχι από αφίσα σε αφίσα.
Όσο για τους επισκέπτες, υπάρχει μια αλήθεια που δεν χρειάζεται υπερβολές ούτε νούμερα από το κεφάλι για να σταθεί. Το τελευταίο Σαββατοκύριακο της Αποκριάς φέρνει κινητικότητα. Φέρνει κόσμο που έρχεται ειδικά για να ζήσει την κορύφωση. Φέρνει φίλους και συγγενείς που ανεβαίνουν από αλλού, παρέες που κανονίζουν διανυκτέρευση, ανθρώπους που βάζουν την Αποκριά ως μικρή απόδραση μέσα στον χειμώνα. Αυτό δεν είναι απλώς μια ωραία εικόνα. Είναι πραγματικότητα που την καταλαβαίνεις από την ένταση των μετακινήσεων, από το πως αλλάζει η κίνηση στα κέντρα των πόλεων, από την αίσθηση ότι το νησί για δύο μέρες λειτουργεί σαν να είναι ήδη άνοιξη. Εκεί ακριβώς είναι και το δημοσιογραφικό ενδιαφέρον. Το καρναβάλι δεν είναι μόνο πολιτιστική εκδήλωση. Είναι και κοινωνικό γεγονός που επηρεάζει την οικονομία του χειμώνα, κινεί την αγορά, γεμίζει τραπέζια, δίνει ανάσα σε επαγγελματίες και θυμίζει σε όλους ότι το νησί δεν ζει μόνο από το καλοκαίρι.
Αν πρέπει να το πούμε με μία φράση που να κρατάει και το χιούμορ και τον επαγγελματισμό, χωρίς υπερβολές και χωρίς στόμφο, είναι η εξής. Στην Κεφαλονιά, η Αποκριά δεν είναι υποχρέωση να χαρείς, είναι ευκαιρία να θυμηθείς ότι μπορείς. Και αυτό το θυμίζει σε μικρούς και μεγάλους, σε ανθρώπους που το περιμένουν όλο τον χρόνο, αλλά και σε όσους φτάνουν στην κορύφωση λέγοντας ότι δεν είναι για τέτοια και τελικά τους προδίδει το χαμόγελο.
Το Ληξούρι, στο τέλος, παραμένει το σημείο αναφοράς γιατί κρατάει το στοιχείο που κάνει τις Απόκριες να ξεχωρίζουν. Τη σάτιρα που δεν ζητάει άδεια, την παρέα που δεν χρειάζεται πρόσκληση και τη συλλογική διάθεση να γίνει ο δρόμος σκηνή, όχι για να εντυπωσιάσει, αλλά για να ξεθυμάνει. Και αυτός είναι ο λόγος που κάθε χρόνο, όσο κι αν αλλάζουν οι συνθήκες, η Κεφαλονιά γυρίζει διακόπτη. Μπαίνει σε αποκριάτικο ρυθμό, σηκώνει το κεφάλι, γελάει λίγο περισσότερο απ’ όσο συνήθως και τραβάει μαζί της και όσους είχαν ξεχάσει ότι τους έλειπε αυτό.